Ana Menü
ANA SAYFA
İHRACAT KONTROL NEDİR?
KONTROL UYGULAMALARI
İLGİLİ MEVZUAT
GÖREVLİ KURUMLAR
LİSANS BAŞVURUSU
İSTENEN BELGELER
KONTROL LİSTELERİ
FAYDALI LİNKLER
İÇ DENETİM REHBERİ
İLETİŞİM

Bu sitede yer alan bilgi ve belgeler bilgilendirme amaçlı olup resmi nitelik taşımamaktadır.


ANA SAYFA arrow İHRACAT KONTROL NEDİR?


Flaş Haber
 
İhracat Kontrolü Nedir? PDF Yazdır E-posta

 

    İhracat kontrolleri, ülkelerin ulusal güvenlik kaygısıyla oluşturdukları iç düzenlemeler olmakla birlikte, aynı zamanda uluslararası sorumlulukların ve işbirliklerinin de bir gereği olarak dış ticarete konu olan her hangi bir mal, hizmet veya teknolojinin transferinde uygulanan kontrollerdir. Temel olarak üç tür uluslararası düzenleme ihracat kontrolünü zorunlu kılmaktadır. Bunlar, uluslararası ambargo kararları, uluslararası anlaşmalar ve çok taraflı ihracat kontrol rejimleridir.

    Uluslararası ambargo kararları Birleşmiş Milletler, AGİT veya Avrupa Birliği gibi örgütlerin aldığı ve üyelerinin uymak zorunda bulundukları ambargo kararlarıdır. Böyle bir durumda üye devletler, kendi iç düzenlemelerini ambargo kararlarının uygulanmasını temin edecek şekilde oluşturmak ve gerekli ihracat kontrollerini yapmak zorundadır.

    Ülkelerin ulusal güvenlik kaygısı veya uluslararası toplumla işbirliği amacıyla taraf oldukları uluslararası anlaşmalar da ihracat kontrolünü gerekli kılabilmektedir. İhracat kontrolleri ile ilgili söz konusu anlaşmaların başlıcaları, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NSYÖA), Biyolojik ve Toksin Silahlar Sözleşmesi ile Kimyasal Silahlar Sözleşmesi’dir.

    Çok taraflı ihracat kontrol rejimleri ise ülkelerin taraf oldukları uluslararası anlaşmaların bir adım ötesinde, anlaşma konusu alanda gönüllü bilgi paylaşımını ve çok yoğun işbirliğini öngören  organizasyonlardır. Bu organizasyonlar, Wassenaar Düzenlemesi (Wassenaar Arrangement/WA), Nükleer Tedarikçiler Grubu (Nuclear Suppliers Group/NSG), Avustralya Grubu (Australian Group/AG), Füze Teknolojisi Kontrol Rejimi (Missile Technology Control Regime/MTCR) ve Zangger Komitesi (Zangger Committee/ZC)’dir.

KİTLE İMHA SİLAHLARI (KİS)’NIN YAYILMASININ ÖNLENMESİNE İLİŞKİN TÜRKİYE’NİN TARAF OLDUĞU ULUSLARARASI ANTLAŞMA, SÖZLEŞME VE REJİMLER 

 

Türkiye, NATO, Birleşmiş Milletler (BM), Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) gibi uluslararası ve bölgesel örgütler çerçevesinde, gerek konvansiyonel ve gerekse KİS konusundaki girişimlere aktif olarak katılmak suretiyle, global ve bölgesel barış ve istikrarın geliştirilmesine katkıda bulunmaktadır. 

   1. KİS’in Yayılmasının Önlenmesine Yönelik Uluslararası Antlaşmalar: Türkiye, halihazırda KİS yayılmasının önlenmesine ilişkin uluslararası antlaşma ve rejimlerin üyesi ve bu yöndeki uygulamaların takipçisidir. Türkiye'nin taraf olduğu KİS yayılmasını önlemeye ve bu silahlar ile bunların fırlatma vasıtalarının üretiminde kullanılabilecek çift-kullanımlı malzeme ve teknolojilerin transferlerini denetlemeye yönelik belli başlı antlaşma ve rejimlere ilişkin son durum aşağıda özetlenmiştir : 

 a. Kimyasal Silahlar Sözleşmesi (KSS): Türkiye, 1993 yılında imzaya açılan ve 1997 yılında yürürlüğe giren sözleşmeye, 12 Mayıs 1997 tarihinde taraf olmuştur. Sözleşme uyarınca, Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü tarafından Türkiye’de altı olağan denetim gerçekleştirilmiştir. Söz konusu denetimler olumlu sonuçlanmıştır. Sözleşmeye taraf ülke sayısı 190’dır.

b. Biyolojik Silahlar Sözleşmesi (BSS): BM çerçevesinde hazırlanarak 1972 yılında imzaya açılan ve 1975 yılında yürürlüğe giren sözleşmeye,Türkiye 25 Ekim 1974 tarihinde taraf olmuştur. 171 ülkenin imza koyduğu sözleşme, 155 ülkede onaylanmıştır. Silahsızlanma Konferansı çerçevesinde, 1994 yılında Cenevre’de oluşturulan bir Ad Hoc Grup bünyesinde, KSS’de olduğu gibi, denetim ve doğrulama mekanizması getirilerek etkinliğinin artırılması için çalışmalar devam etmektedir.

c. Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NSYÖA): BM çerçevesinde 1968 yılında imzaya açılan ve 1970 yılında yürürlüğe giren NSYÖA'nı Türkiye, 1980 yılında onaylamıştır. NSYÖA, nükleer silahların yayılmasını engellemeyi hedefleyen ve bu alandaki en kapsamlı antlaşma olup; bu antlaşmanın son gözden geçirme konferansı 2010 yılında yapılmıştır. Antlaşmaya taraf ülke sayısı 190’dır. 

ç. Nükleer Denemelerin Kapsamlı Yasaklanması Antlaşması (NDYA): 24 Eylül 1996 tarihinde imzaya açılan NDYA, her türlü nükleer denemenin yapılmasını engellemeyi amaçlamaktadır. Şu anda yürürlükte olmayan NDYA’yı Türkiye 1999 yılında onaylamıştır.   

 

2. KİS ve İlgili Malzeme ve Teknolojiler ile Bunların Fırlatma  Vasıtalarının Yayılmasının Önlenmesine Yönelik İhracat Kontrol Rejimleri : 

 a. Wassenaar Düzenlemesi (WD):  WD, 1996 yılında kurulan, konvansiyonel silahlar ile çift kullanımlı malzeme ve teknolojilerin ihracatını kontrol altında bulundurmayı amaçlayan 41 üyeli bir rejimdir. Türkiye, WD’nin kurucu üyelerindendir. 

b. Füze Teknolojisi Kontrol Rejimi (FTKR): KİS’e ilişkin insansız taşıma sistemlerinin (balistik füzeler, Cruise füzeleri ve insansız hava araçları) ve bunlarla ilgili teknoloji ve malzemenin yayılmasının önlenmesi maksadıyla 1987 yılında kurulan ve “gönüllülük” esasına dayalı rejime, Türkiye 25 Nisan 1997 tarihinde taraf olmuştur. FTKR’nin 34 üyesi mevcuttur. 

c. Avustralya Grubu (AG): KİS yayılmasını önlenmeyi amaçlayan çabalar kapsamında, KSS ve BSS’den daha sıkı bir ihracat kontrol rejimidir. Biyolojik ve kimyasal silahlar ile anılan silahların üretiminde de istifade edilebilecek çift kullanımlı malzeme ve teknolojilerin ihracatını denetleyen gönüllü bir örgüttür. Türkiye 2000 yılında AG üyeliğine kabul edilmiştir. AG’nin Avrupa Birliği dahil 42 üyesi bulunmaktadır.

ç. Nükleer Tedarikçiler Grubu (NTG): 1974 yılında kurulan NTG, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı bünyesinde, nükleer teknolojide kullanılan maddelerin ve çift kullanımlı malzemelerin ihracatını belirli denetim ilkelerine bağlamak amacıyla faaliyet göstermektedir. 2000 yılında üye olduğumuz ve gönüllülük esasına dayalı NTG’nin 48 üyesi bulunmaktadır.

d. Zangger Komitesi: Nükleer madde, malzeme ve teknolojileri konu alan ihracatın kontrol altına alınması amacıyla, 15 devlet tarafından 1971 yılında kurulan komite; NTG’nin çift kullanımlı ürünler listesinin ikinci bölümü dışında kalan radyoaktif ve nükleer maddelerin ithal/ihraç listelerini hazırlamaktadır. 1999 yılında üye olduğumuz Zangger Komitesi’nin 39 üyesi bulunmaktadır. 

 

^
^